GRUPA CARSEKT - www.carsekt.eu GRUPA CARSEKT - www.carsekt.eu GRUPA CARSEKT - www.carsekt.eu

PATRON SERWISU: GRUPA CARSEKT - www.carsekt.eu

PATRON MEDIALNY SERWISU: Kopalnia wiedzy o szkodnikach - www.szkodniki.waw.pl

szkodniki magazynowe, zwalczanie

INFOLINIA: +48 608 58 72 05 • +48 888 06 40 06 • tel/fax: +48 (24) 235 44 98

GRUPA CARSEKT
www.carsekt.eu
www.carsekt.pl
www.fumigacja.carsekt.pl
www.szkodniki.waw.pl

Konsultanci:
prof. dr hab. Stanisław Ignatowicz
dr inż. Paweł Olejarski
dr Edyta Siemińska
Specjaliści:
Andrzej Robert Karwowski
Marcin Zacharenko

szkodniki-ochrona przed szkodnikami zboża


Jesteś tutaj: www.carsekt.eu > Szkodniki magazynowe: Wołek zbożowy

Chrząszcz wołka zbożowego na ziarniaku pszenicy wołek zbożowego na ziarniaku pszenicy Chrząszcz wołka zbożowego na ziarniaku Chrząszcz trojszyka ulca na płatku owsianym

1. Chrząszcz trojszyka ulca na płatku owsianym.jpg

U chrząszcza trojszyka ulca czułki rozszerzają się stopniowo ale nie tworzą wyraźnej buławki

2. U chrząszcza trojszyka ulca czułki rozszerzają się stopniowo ale nie tworzą wyraźnej buławki

Larwa trojszyka ulca - na końcu ciała widoczne są dwa, krótkie haki (wyrostki) skierowane do góry

3. Larwa trojszyka ulca - na końcu ciała widoczne są dwa, krótkie haki (wyrostki) skierowane do góry

Płatki owsiane uszkodzone w wyniku żerowania larw i chrząszczy trojszyka ulca

4. Płatki owsiane uszkodzone w wyniku żerowania larw i chrząszczy trojszyka ulca

Powierzchnię zasiedlonego produktu z czasem pokrywają liczne wylinki i martwe chrząszcze trojszyka ulca

5. Powierzchnię zasiedlonego produktu z czasem pokrywają liczne wylinki i martwe chrząszcze trojszyka ulca

Pochodzi z tropików

Trojszyk ulec (Tribolium confusum Duv.) to przedstawiciel rodzaju trojszyk (Tribolium spp.) należącego do rodziny czarnuchowatych (Tenebrionidae). Przez tysiąclecia wiele tych saprofitycznych owadów ewoluowało i przystosowało się do życia w pomieszczeniach, w bliskim sąsiedztwie człowieka, stając się uciążliwymi szkodnikami. Obecnie około 100 gatunków z tej rodziny to szkodniki produktów magazynowanych.

Trojszyk ulec pochodzi z obszarów o klimacie tropikalnym i subtropikalnym, prawdopodobnie z rejonów Etiopii. W tych też rejonach odgrywa największe znaczenie jako szkodnik. Znany był już w starożytnym Egipcie około 2000 lat p.n.e., gdzie powodował znaczne straty. W Polsce jego występowanie stwierdzono w 1896 r. Jest szkodnikiem kosmopolitycznym, jednym z najczęściej spotykanych w świecie. Obecnie występuje w Europie, Azji, Afryce, Ameryce Północnej, Ameryce Południowej, a nawet w Australii i Oceanii. Początki jego rozprzestrzeniania nie są znane. Do krajów strefy umiarkowanej, w tym Polski jest przywożony z krajów tropikalnych z transportami zbóż, produktami ich przemiału i różnymi produktami spożywczymi. Jako pokarm upodobał sobie w szczególności mąkę stąd potoczna anglojęzyczna nazwa trojszyków to "flour beetles" - chrząszcze mączne. W krajach klimatu umiarkowanego występuje zwykle tylko w pomieszczeniach zamkniętych, ponieważ do rozwoju potrzebuje odpowiednio wysokich temperatur. W środowisku naturalnym, a także w nie ogrzewanych pomieszczeniach zwykle nie przeżywa okresów chłodnych (jesień i zima). W rejonach cieplejszych w środowisku naturalnym występuje pod korą drzew.

Jest niewielkim chrząszczem

Trojszyk ulec to niewielki, rdzawobrązowy chrząszcz, długości od 2,5 do 5 mm. Jego ciało pokrywa chitynowy pancerz. Głowa jest wcięta w tułów, z oczami w kształcie rogala i jedenastoczłonowymi czułkami maczugowatego kształtu, które rozszerzają się stopniowo ale nie tworzą wyraźnej buławki. Na głowie i przedpleczu widoczne są delikatne punktowania, a na pokrywach bruzdkowania. Pod pokrywami znajdują się dobrze wykształcone skrzydła lotne. Chrząszcze jednak nie latają. Trojszyk jest bardzo aktywny i szybko porusza się ale nie potrafi chodzić po pionowych i śliskich powierzchniach takich jak szkło czy plastik. Zwykle przebywa na powierzchni zasiedlonego produktu jednak unika bezpośredniego światła. Dymorfizm płciowy chrząszczy jest słabo widoczny - samice są tylko nieznacznie większe od samców. Chrząszcze są odporne na brak pokarmu i mogą głodować przez 10 dni w temperaturze 30°C, a 37 dni w temperaturze 14°C.

Wydziela feromony i benzochinony

Samce trojszyków wydzielają feromon agregacyjny 4,8-dimetylodekanal (DMD) z gruczołów znajdujących się na udach, który zwabia inne osobniki zarówno samce jak i samice, co prowadzi do miejscowego gromadzenia się szkodników i zwiększa prawdopodobieństwo kopulacji oraz wydania pokolenia potomnego. Powoduje to także miejscowy wzrost wilgotności względnej powietrza i temperatury, co sprzyja rozwojowi szkodnika nawet w niekorzystnych temperaturowo okresach roku i zwiększa straty zmagazynowanych produktów. Feromon agregacyjny, a także inne substancje wydzielane w różnych częściach ciała samców oddziaływują na samice podobnie jak feromon płciowy przywabiając je.

Zaniepokojone, czy podrażnione chrząszcze nieruchomieją i wydzielają benzochinony: 2-metylo-p-benzochinon i 2-etylo-p-benzochinon. Są to lotne związki o nieprzyjemnym, ostrym zapachu i gorzkim smaku, które pozostają w produktach i dyskwalifikują je jako pokarm dla ludzi, paszę dla zwierząt oraz surowiec dla przemysłu spożywczego. Przy licznym zasiedleniu szkodnikiem produkty sypkie takie jak mąka nabierają barwy od liliowej do szarej i zachodzą w nich niekorzystne zmiany fizyko-chemiczne. Następuje pogorszenie jakości technologicznej, co dyskwalifikuje je do przetwórstwa i spożycia. Związki te działają toksycznie na stadia larwalne trojszyka powodując w ten sposób ograniczenie liczebności populacji szkodnika, co może zapobiegać jej nadmiernemu zagęszczeniu.

Jego rozwój zależy od temperatury, wilgotności i pokarmu

Po kopulacji przez kilka miesięcy samice składają pojedynczo na produkty lub w ich pobliżu do 500 jaj. Obserwowano jednak nawet około 1000 jaj złożonych przez jedną samicę. W ciągu doby samica może złożyć do 18 owalnych jaj długości około 0,6 mm i szerokości około 0,3 mm. W niekorzystnych warunkach składanie jaj wydłuża się w czasie. W temperaturze poniżej 13°C samice nie składają jaj. Zanieczyszczenie produktu odchodami wpływa na ograniczenie składania jaj. Jaja są białe i pokryte lepką wydzieliną, powodującą przyklejanie się do nich pyłu i drobin pokarmu, co utrudnia ich wykrycie. Ilość składanych jaj, częstotliwość i czas ich składania, a także długość życia chrząszczy i rozwoju larw zależą ściśle od warunków temperatury, wilgotności i rodzaju pokarmu, na którym żerują trojszyki.

Rozwój zarodkowy przy wilgotności względnej powietrza 65% trwa 4 dni w temperaturze 30°C, a 39 dni w temperaturze 17°C. Poniżej 10°C zarodek się nie rozwija. W optymalnych warunkach z jaj wylęgają się larwy w ciągu 3-5 dni. Po wyjściu z jaja larwa ma około 1,2 mm długości i jest początkowo biała, później brudnożółta, a jej ciało porastają rzadkie włoski. Ma 3 pary odnóży, a na końcu odwłoka widoczne są dwa, krótkie haki (wyrostki) skierowane do góry. W zależności od rodzaju pożywienia i warunków środowiskowych linieje od 5 do 11 razy i dorasta do 6,5 mm długości. Rozwój larw na optymalnym pokarmie i w optymalnej wilgotności względnej powietrza 75% trwa od 20 dni w temperaturze 30°C do 35 dni w temperaturze 18°C. Ich rozwój możliwy jest nawet przy wilgotności względnej powietrza około 8%. Na nieodpowiednim pokarmie ale w odpowiedniej temperaturze i wilgotności powietrza przedłuża się nawet do 120 dni. Zanieczyszczenie produktu odchodami wpływa na spowolnienie rozwoju larw. Larwy trojszyków unikają światła i kryją się w produkcie. W zmagazynowanym ziarnie zbóż młode larwy żerują zwykle w pyle i rozdrobnionych ziarniakach. Dorosłe larwy są odporne na brak pożywienia. W temperaturze 30°C mogą głodować 3 tygodnie, a w 15°C nawet do 8 tygodni.

Przepoczwarczenie następuje na powierzchni produktu, na którym żeruje szkodnik. Poczwarka jest naga, bez kokonu. Początkowo jest biała i zgięta ku stronie brzusznej, później brązowieje i ma od 3,5 do 4,5 mm długości. Na segmentach odwłokowych ma boczne wyrostki. W stadium poczwarki widoczny jest dymorfizm płciowy. Poczwarki żeńskie są większe niż męskie. Rozwój poczwarki w wilgotności względnej powietrza 70% trwa od 5 dni w temperaturze 30°C i do 28 dni w temperaturze 16°C.

Po wyjściu z poczwarek chrząszcze zaczynają kopulować po 1-2 dniach. Dorosłe żyją zwykle około 1 roku, czasami dłużej - nawet do 5 lat. Szkodnik rozwija się bardzo szybko. Potomstwo pochodzące od jednej samicy w ciągu 150 dni osiąga liczebność 1 miliona osobników. Rozwój jednego pokolenia w optymalnych warunkach w temperaturze 32°C i wilgotności względnej powietrza 75% trwa około 26 dni. W ciągu roku w pomieszczeniach ogrzewanych rozwija się od 4 do 6 pokoleń szkodnika i zimują jego różne stadia rozwojowe. W pomieszczeniach nie ogrzewanych, w których temperatura nie spada poniżej 7°C rozwijają się tylko dwa pokolenia i zimują chrząszcze. Trojszyk ulec nie jest odporny na działanie niskich temperatur. Temperaturą krytyczną jest 7°C. Poniżej tej temperatury wszystkie stadia rozwojowe giną po około 25 dniach. W temperaturze 0°C giną już po 17 dniach.

Żeruje na różnych produktach spożywczych

Jest to jeden z najczęściej występujących szkodników w magazynach produktów spożywczych, sklepach i domowych spiżarniach. Straty powodują larwy i chrząszcze trojszyka. W wyniku ich żerowania dochodzi do ubytku masy magazynowanych produktów i zanieczyszczenia ich wydalinami, wydzielinami i martwymi osobnikami.

Chrząszcze i larwy żerują między innymi na ziarnie zbóż (pszenica, owies, jęczmień, żyto, ryż, kukurydza) i produktach ich przemiału (mąka, kasze, otręby, płatki). Żerują także w pieczywie, ciastkach, nasionach sorga, prosa, słonecznika i bawełny, fasoli, grochu, orzechach, kakao, suszonych owocach, przyprawach, ziołach, tytoniu, lekach, czekoladzie, suszonym mleku, karmie i paszy dla zwierząt oraz na wielu innych produktach spożywczych, a także na zielnikach i eksponatach muzealnych. W poszukiwaniu pokarmu chrząszcze i larwy trojszyka mogą przegryzać opakowania papierowe, bawełniane i foliowe.

Straty powoduje także na całym ziarnie

Trojszyk ulec to szkodnik wtórny, który lepiej rozwija się na ziarnie uszkodzonym mechanicznie lub przez szkodniki pierwotne takie jak: wołek zbożowy, czy kapturnik zbożowiec. Na całym ziarnie zbóż żeruje wtedy kiedy jest wilgotne. W ziarniaku uszkadza przede wszystkim zarodek wygryzając w nim niewielkie, płytkie otworki, co wpływa zwykle na obniżenie wartości siewnej ziarna. W ciągu jednego dnia chrząszcz zjada około 0,07 mg całego ziarna. W pryzmie rozchodzi się w różnych kierunkach. Im wyższa wilgotność i więcej ziarniaków uszkodzonych i pyłu tym lepsze są warunki do jego rozwoju. Trojszyk ulec dobrze rozwija się na produktach o niskiej zawartości witaminy B.

Jest kanibalem i drapieżcą

Chrząszcze i dorosłe larwy wykazują zachowania kanibalistyczne i drapieżne - żerują na jajach i poczwarkach własnego gatunku, a także na nieruchomych stadiach rozwojowych innych gatunków owadów. Trojszyk ulec może być żywicielem pośrednim różnych gatunków tasiemców człowieka, gryzoni i drobiu.

Trojszyk ulec znajdowany jest w karmnikach deratyzacyjnych, gdzie żeruje na rodentycydach produkowanych na bazie ziarna zbóż zawierających antykoagulanty, bez negatywnych dla siebie skutków.

Może zagrażać zdrowiu ludzi i zwierząt

Trojszyk ulec jak i jego pozostałości w produktach mogą zagrażać zdrowiu ludzi i zwierząt. Przynajmniej trzy różne białka obecne w ciele chrząszczy i poczwarek wykazują działanie alergogenne. Szczególnie narażeni są ludzie mający stały kontakt z mąką - pracownicy młynów i piekarni. Benzochinony wydzielane przez chrząszcze trojszyka ulca mogą oddziaływać drażniąco na skórę człowieka. Przypuszcza się też, że mają działanie kancerogennie i mutagennie, szczególnie przy długotrwałej ekspozycji.

Przed wstąpieniem w struktury Unii Europejskiej trojszyk ulec i inne trojszyki znajdowały się na krajowej liście szkodników kwarantannowych i były "zwalczane z urzędu". Obecnie żaden ze szkodników magazynowych nie znajduje się na tej liście.

Autorem artykułu jest konsultant Grupy CARSEKT
Dr inż. Paweł Olejarski
dowiedz się kim jest Dr inż. Paweł Olejarski >>

Zobacz również: Wołek zbożowy - szkodnik zmagazynowanego ziarna



PATRONI SERWISÓW O FUMIGACJI ZBOŻOWEJ:

Zwalczanie szkodników, ochrona przed szkodnikami, DDD Szkodniki - Kopalnia Wiedzy o szkodnikach Zwalczanie szkodników - forum o szkodnikach Szkodniki drewna - spuszczel, korniki, kołatek - zwalczanie Centrum ogrodnicze - wyposażenie, projektowanie, budowa ogrodów i terenów zielonych